Gestasyonel diyabet, halk arasındaki adıyla gebelikte ilk kez ortaya çıkan gebelik diyabeti, birçok anne adayının düşündüğünden daha sık görülür. Üstelik çoğu zaman belirgin bir şikâyete neden olmadığı için yalnızca rutin tarama testleriyle fark edilir. Erken tanı konulduğunda ise doğru beslenme, düzenli takip ve gerektiğinde uygulanacak tedaviyle hem annenin hem de bebeğin sağlığını korumayarak ilerlemek mümkündür.
Gestasyonel Diyabet Nedir?
Gestasyonel diyabet, gebelik sırasında gelişen ve ilk kez bu dönemde tespit edilen yüksek kan şekeriyle görülen durumdur. Gebelik öncesinde diyabet tanısı olmasa dahil bazı kadınlarda, gebeliğin ilerleyen haftalarında gelişen hormonal değişiklikler sebebiyle kan şekerinin normal sınırların üzerine çıkması ile seyreden duruma gestasyonel diyabet denilebilir. Bu dönemde gelişen gestasyonel diyabet ömür boyu sürecek bir diyabet olduğu anlamına gelmez; ancak gebelik süresince dikkatlice takip edilmesi gereken önemli bir sağlık durumudur.
Gebelik ilerledikçe plasenta tarafından salgılanan hormonlarla bebeğin ihtiyaç duyduğu enerjiyi karşılayabilmek için annenin insülinine karşı doğal bir direnç oluşturabilir. Sağlıklı bir pankreas gördüğü bu dirence karşı daha fazla insülin üreterek dengeleyebilir. Ancak bazı kadınlarda pankreas, bu artan ihtiyacı karşılayamaz ve kan şekerinde yükselmeler meydana gelir. İşte tam bu noktada gestasyonel diyabet ortaya çıkar.
Bu nedenle gestasyonel diyabetin tek sebebi bu dönemde fazla şeker tüketmek değildir. Buna zemin oluşturacak birden fazla sebep vardır. Örneğin; genetik yatkınlık, annenin hamile kaldığı yaş, gebelik öncesindeki kilosu, fiziksel aktivite düzeyi ve pankreasın insülin üretme kapasitesi gibi birden fazla faktör birlikte rol oynar.
Gestasyonel Diyabet Neden Önemlidir?
Birçok anne adayı kendini gayet iyi hissetsede gestasyonel diyabet tanısı alabilir. Çünkü bu hastalık çoğu zaman sessiz bir şekilde ilerler. Ancak tedavi edilmediğinde hem anne hem de bebek açısından bazı riskler oluşturabilir.
Kan şekeri uzun süre yüksek seyrettiğinde bebek normalden fazla glukoz alabilir. Bu durum da bebekte daha fazla insülin üretmesine ve beklenenden iri olarak (makrozomi) gelişmesine neden olabilir. Doğum sırasında gelişebilecek komplikasyonların artması, sezaryen ihtiyacının artması ve doğum sonrasında bebeğin kan şekerinide düşüklük gibi istenmeyen durumlarla karşılaşılabilir.
Anne açısından ise gebelik hipertansiyonu, preeklampsi ve ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme riski artabilir. Ancak burada önemli bir noktayı vurgulamak gerekir: Gestasyonel diyabet tanısı almak, bu sorunların mutlaka yaşanacağı anlamına gelmez. Kan şekeri hedef aralıkta tutulduğunda sağlıklı bir gebelik ve sağlıklı bir doğum gerçekleştirmek çoğu zaman mümkündür.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Gestasyonel diyabet her gebede gelişebilir. Bununla birlikte bazı anne adaylarında risk daha yüksektir.
Riski artıran başlıca faktörler şunlardır:
- Gebelik öncesinde fazla kilolu veya obez olmak
- 35 yaş ve üzerindeki gebelikler
- Anne, baba veya kardeşlerde tip 2 diyabet öyküsü bulunması
- Daha önce gestasyonel diyabet geçirilmiş olması
- Önceki gebelikte 4 kilogramın üzerinde bebek doğurmuş olmak
- Polikistik over sendromu (PKOS)
- Prediyabet öyküsü
- Hareketsiz yaşam tarzı
- Hipertansiyon
- Çoklu gebelik
Ancak hiçbir risk faktörü bulunmayan kadınlarda da gestasyonel diyabet gelişebileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle uluslararası kılavuzlar, yalnızca risk grubundaki kadınların değil, uygun haftadaki tüm gebelerin taranmasını önermektedir.
Gestasyonel Diyabet Belirti Verir mi?
Çoğu zaman hayır.
İşte bu nedenle gestasyonel diyabet “sessiz seyreden” hastalıklardan biri olarak kabul edilir. Anne adaylarının büyük kısmı herhangi bir şikâyet yaşamaz ve tanı yalnızca rutin gebelik kontrolleri sırasında konur.
Bununla birlikte bazı kadınlarda;
- Aşırı susama,
- Sık idrara çıkma,
- Halsizlik,
- Bulanık görme,
- Tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonları,
- Sık idrar yolu enfeksiyonları
gibi belirtiler görülebilir. Ancak bu yakınmaların gebelikte başka nedenlerle de ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle tanı koydurucu olan belirtiler değil, tarama testleridir.
Gestasyonel Diyabet Nasıl Tanı Alır?
Gestasyonel diyabet genellikle gebeliğin 24 ile 28. haftaları arasında uygulanan oral glukoz tolerans testi (OGTT), halk arasında bilinen adıyla şeker yükleme testi ile değerlendirilir.
Bazı anne adayları bu test konusunda sosyal medyada dolaşan yanlış bilgiler nedeniyle endişe yaşayabiliyor. Oysa güncel bilimsel veriler, uygun endikasyonla yapılan OGTT’nin anne veya bebek açısından zararlı olduğunu göstermemektedir. Aksine, tanı konulamayan gestasyonel diyabetin oluşturabileceği riskler çok daha önemlidir.
Bu nedenle doktorunuzun önerdiği tarama testlerini yaptırmanız, hem kendi sağlığınız hem de bebeğinizin sağlığı açısından büyük önem taşır.
Tedavide İlk Adım Neden Beslenmedir?
Gestasyonel diyabet tanısı alan birçok anne adayı “Artık hiçbir karbonhidrat yemeyeceğim.” düşüncesine kapılabiliyor. Oysa tedavinin amacı karbonhidratları tamamen hayatınızdan çıkarmak değildir.
Bebeğin büyümesi ve beyin gelişimi için karbonhidratlara ihtiyaç vardır. Önemli olan, doğru karbonhidrat kaynaklarını tercih etmek, porsiyon kontrolünü sağlamak ve karbonhidrat tüketimini gün içine dengeli şekilde yaymaktır.
Yapılan çalışmalar, gestasyonel diyabetli kadınların önemli bir bölümünde kişiye özel planlanan tıbbi beslenme tedavisi ve düzenli fiziksel aktivite ile kan şekeri hedeflerinin ilaç kullanmadan sağlanabildiğini göstermektedir.
Bu nedenle beslenme tedavisi yalnızca “yasaklar listesi” değildir. Tam aksine, annenin yeterli enerji ve besin ögesi almasını sağlarken kan şekeri dalgalanmalarını azaltmayı hedefleyen bilimsel bir yaklaşımdır. Lütfen yeni şeyler uygulamadan önce doktorunuza danışınız. Burada bulunan bilgilerin hiç biri tanı, teşhis ya da tedavi edici nitelikte değildir.
